نخستین کرسی ترویجی عرضه و نقد دیدگاه علمی در دانشگاه شهید چمران اهواز برگزار شد

نخستین کرسی ترویجی عرضه و نقد دیدگاه علمی در دانشگاه شهید چمران اهواز برگزار شد


با موضوع "موقعیت جغرافیایی جنگ هرمزگان؛ جنوب یا شمال؟"؛

نخستین کرسی ترویجی عرضه و نقد دیدگاه علمی در دانشگاه شهید چمران اهواز برگزار شد

 
  

نخستین کرسی ترویجی عرضه و نقد دیدگاه علمی با موضوع "موقعیت جغرافیایی جنگ هرمزگان؛ جنوب یا شمال؟"در دانشگاه شهید چمران اهواز برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه شهید چمران اهواز، در این نشست که در تالار خلیج‌فارس دانشکده ادبیات و علوم انسانی برگزار شد، دکتر شهرام جلیلیان عضو هیئت‌علمی گروه تاریخ این دانشکده به عنوان ارائه‌دهنده این ایده، گفت: این جنگ که معرف به هرمزگان است مربوط می‌شود به سقوط سلسله اشکانیان و روی کار آمدن سلسله ساسانیان؛ 28 آوریل سال 224 پیش از میلاد حضرت مسیح(ع) در دشت ناشناخته‌ای به نام هرمزگان که در منابع عربی هرمزجان، مزدجان، هرمزقان نیز آمده جنگی میان اردشیربابکان و اردوان اشکانی رخ داد که در این جنگ اردشیر بابکان پیروز و شاهنشاهی ساسانی تأسیس گردید.

وی افزود: البته این مسئله پایان کار اشکانیان نبود و سال‌های سال ساسانیان ناگزیر بودند با آن‌ها بجنگند و دو سال بعد نیز تیسفون تسخیر شد.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید چمران اهواز، ادامه داد:  دو نفر از پیشگامان تاریخ ساسانیان یعنی آرتور امانوئل کریستن‌س در کتاب "ایران در زمان ساسانیان" و نولدکه در کتاب "تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در دوران ساسانیان" که از معتبرترین کتاب‌ها می‌باشد، هیچ‌کدام این دشت را شناسایی نکرده‌اند.

جلیلیان، عنوان کرد: در سال 1811-1812 ویلیام اوزلی سفری به ایران داشت و از ویرانه‌های شهر کهن ری که در جنوب تهران امروز است دیدار کرد و سنگ‌نگاره‌ای را مشاهده نمود؛ هم وی و هم جیمز موریه طرح جنگ‌آوری ساسانی را کشیده‌اند که با نیزه‌ای  در دست، در حال کشتن حریف خود است. وقتی ویلیام اوزلی این تصویر را می‌بیند بر اساس گزارش شاهنامه فردوس و تاریخ گزیده حمدالله مستوفی و اینکه در این کتاب‌ها گفته‌شده جنگ در اطراف شهرری اتفاق افتاده است می‌گوید، این تصویر شاپور در جنگ هرمزگان است و احتمالاً هرمزگان در ری بوده است و مطالعات نشان می‌دهد که خود ساسانیان این سنگ‌نگاره را نیمه‌کاره رها کرده‌اند چون جنس سنگ به‌نوعی نبوده که جزییات این طرح نشان داده شود و می‌گوید توانسته‌ام سر اسب دشمن را نیز تشخیص دهم و چیزهای دیگر مانند گوی‌های موجود، نیزه و سراسب و ... نیز وجود دارد. مشابه این تصویر در فیروآباد نیز هست که شاپور ساسانی را نشان می‌دهد با همان کلاه درحال کشتن یک هماورد پارتی که به نظر می‌رسد این تکه‌ای از جنگ هرمزگان است.

وی، گفت: سؤالی که مطرح می‌شود این است که آیا ساسانیان می‌خواستند اول تصویر این جنگ را در ری بکشند؟ ویلیام اوزلی می‌گوید چون جنگ در آنجا اتفاق افتاده است می‌خواستند این کار را انجام دهند؛ این دیدگاه کم‌کم موردپذیرش قرار گرفت و پژوهشگران گفتند جنگ هرمزگان در ری بوده اما در حقیقت جاهای دیگری را نیز پیشنهاد داده‌اند.

این استاد تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز، اظهار کرد: یکی از این مکان‌ها رامهرمز امروزی است، اما هیچ منبع دست اولی عنوان نمی‌کند که جنگ در این مکان بوده و این صرفاً برداشت پژوهشگران است. گریشمن می‌گوید جنگ در شوش بوده است. اما یک دیدگاه جدید دیگر توسط گئو  ویدن‌گرن از محققان اروپایی در مقاله‌ای با عنوان "پیدایش تاریخ ساسانیان در پرتو یک منبع جدید" مطرح‌شده است و منظور از این منبع جدید کتابی به نام "نهایت الارب فی اخبار فرس و العرب" است که این کتاب بسیار بحث‌برانگیز می‌باشد.

جلیلیان، افزود: نویسنده کتاب می‌گوید این کتاب ترجمه‌ای از خدای‌نامه است اما دکتر خطیبی مقاله‌ای دراین‌باره دارد که نشان می‌دهد چنین نیست و کتاب به متن عربی می‌باشد و بعدها به زبان فارسی ترجمه شد؛ در این کتاب جایی که جنگ را توضیح می‌دهد اشاره دارد به اینکه جنگ در صحرایی به نام بادرجان از ناحیه اصفهان انجام‌شده و این اولین منبعی است که پیوندی با یک مکان جغرافیایی دارد. گئو ویدن‌گرن، بادرجان را درنهایت به گلپایگان تعبیر کرد و این دیدگاه رفته‌رفته موردتوجه قرار گرفت و پژوهشگران این را نیز ذکر کرده‌اند؛ مرحوم زرین‌کوب در کتاب تاریخ پیش از اسلام ذکر می‌کند جنگ در گلپایگان رخ‌داده اما این مسئله بار دیگر موردنقد شاپور شهبازی قرار گرفت و ذکر کرد جنگ در رامهرمز بوده است.

وی ادامه داد: در این مقاله و در کاری که انجام‌شده با بازسازی جنگ‌های اردشیر بابکان با پارتی‌ها نشان داده‌شده جنگ نمی‌تواند در رامهرمز باشد و با توجه به مقاله به دنبال معرفی جای جدیدی برای این جنگ بوده‌ام؛ منابع عربی ذکر می‌کنند اردشیر بابکان ابتدا استان پارس را یکپارچه و سپس استان کرمان را تسخیر می‌کند و سپس زمانی که در فارس زندگی می‌کند شاه خوزستان و اهواز به جنگ اردشیر می‌آید و شکست‌خورده و پس‌ازآن اردشیر به اصفهان لشکر کشیده و آنجا را تسخیر می‌کند و بار دیگر به پایتخت خود بازمی‌گردد و این بار طی دو لشکرکشی که تمامی مناطق آن مشخص است خوزستان را تصرف می‌کند و تا جنوب عراق می‌رود؛ بنابراین قبل از جنگ با پارت‌ها تمام خوزستان را تصرف کرده بود؛ پس‌ازآن در نامه‌نگاری بین اردشیر بابکان با اردوان دشتی به نام هرمزگان از سوی اردوان برای جنگ معرفی می‌شود. در روزگار باستان این مسئله یک رسم بود؛ آیا این سرزمینی که اردوان برای جنگ انتخاب می‌کند می تواند در درون سرزمین‌های تسخیرشده اردشیربابکان باشد؟

عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید چمران اهواز، اضافه کرد: در شاهنامه فردوس آشکار گفته می‌شود اردوان با مردمی از گیل‌ها و دیلمی‌ها به جنگ اردشیر آمد و در نزدیکی ری شکست خورد و حمدلله مستوفی نیز می‌گوید در نزدیکی ری بوده است. در متن پهلوی کارنامه اردشیر بابکان که متعلق به دوره ساسانیان است گفته‌شده که جنگ چهار سال طول کشید و اردشیر بابکان در حال پیروزی بود که اردوان از مردم ری و ... درخواست کمک کرد. سؤال این است که جنگ در کجا اتفاق افتاده که وی از مردم این مناطق کمک می‌خواهد. اگر جنگ در رامهرمز بود که نباید از این فاصله دور کمک بخواهد.

جلیلیان در پایان توضیح داد: یک منبع مهم‌تر به نام نامه تنسر به گشنسب وجود دارد که بیان می کند بعد از اردوان بزرگ‌ترین شاه گشنسب بود و اردشیر پس از کشتن اردوان با او درگیر شده است. به نظر می‌رسد او همان شاهی است که باید به کمک اردوان آمده و دیر رسیده باشد؛ سؤال این است که آیا نام دشت هرمزگان در منابع عربی آمد است؟ هیچ‌کدام از منابع چنین نامی را در جنوب ذکر نکرده‌اند و مقدسی در کتاب خودش جایی میان ری و همدان در نزدیک ساوه امروزی را نام می‌برد که دشتی به نام مزدقان وجود دارد و یاقوت حموی نیز از این دشت نام‌برده است، بنابراین متوجه می‌شویم محوطه‌ای پهناور به نام مزدقان یا هرمزگان وجود داشته است؛ همه چیز از این حکایت دارد که این دشت جغرافیایی باید بین ری و همدان باشد و با رامهرمز بسیار فاصله دارد.

گفتنی است ناقدان نخستین کرسی ترویجی عرضه و نقد دیدگاه علمی در دانشگاه شهید چمران اهواز که با حضور دانشجویان و اعضای هیئت‌علمی این دانشگاه برگزار شد را دکتر محمدتقی ایمان پور، عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد و دکتر فرشید نادری عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید چمران اهواز برعهده داشتند و دکتر منوچهر جوکار نیز دبیر علمی این نشست بود.

در این نشست ابتدا ناقدان به بیان نظرات خود پرداختند و پس از آن نیز سوالات مطرح شد.


آدرس کوتاه :