دکتر کاشفی پور: استان خوزستان به لحاظ مسائل زیست‌محیطی در شرایط بحرانی است

دکتر کاشفی پور: استان خوزستان به لحاظ مسائل زیست‌محیطی در شرایط بحرانی است


/به مناسبت روز جهانی محیط زیست/

دکتر کاشفی پور: استان خوزستان به لحاظ مسائل زیست‌محیطی در شرایط بحرانی است





استان خوزستان به عنوان یکی از استان‌های استراتژیک کشور، همواره نقشی اساسی در بخش‌های مختلف صنعتی، اقتصادی و کشاورزی داشته است. اما وجود تمامی این ظرفیت‌ها در استان خوزستان که هر کدام زیرشاخه‌های فراوانی را پوشش می‌دهند، به لحاظ زیست‌محیطی در سال‌های اخیر بنا به دلایلی برخی مشکلات را برای این استان به وجود آورده است. مشکلاتی که نپرداختن و انباشته شدن آن‌ها بر روی یکدیگر امروز به معضلی برای خوزستان و مردم این استان تبدیل‌شده که بی‌شک حل این مشکلات تنها با حمایت‌های لازم از سوی دولت قابل‌حل خواهد بود.


ازاین‌رو به مناسبت 15 خردادماه روز جهانی محیط‌زیست و با توجه به اهمیت حوزه‌های آبی و زیست‌محیطی استان خوزستان، دکتر سید محمود کاشفی پور عضو هیئت‌علمی دانشکده مهندسی علوم آب دانشگاه شهید چمران اهواز در گفت‌وگو با خبرنگار روابط عمومی این دانشگاه، بیان کرد: استان خوزستان به لحاظ صنعتی و اقتصادی جایگاه ویژه‌ای دارد و در تقسیم‌بندی‌ها جزو سه استان برتر کشور محسوب می‌شود؛ همچنین در بخش کشاورزی نیز رتبه نخست را دارد و به‌طور طبیعی علاوه بر امتیازات این ویژگی برای کشور، در نبود بخش های نظارتی مضراتی نیز برای محیط‌زیست استان دارند.

ورود فاضلاب‌های شهری و صنعتی به رودخانه کارون

وی افزود: به‌طور مثال فاضلاب‌های صنعتی و غیر صنعتی که غالبا در رودخانه کارون و سایر رودخانه‌ها وارد می‌شود، موجب کاهش کیفیت آب رودخانه‌ها گردیده است.

این عضوی هیئت‌علمی دانشگاه شهید چمران اهواز ادامه داد: از سوی دیگر کشاورزی وسیع در شمال و جنوب استان موجب می‌شود زه آب‌ها به بدنه آبی استان وارد شود؛ در این وضعیت انتظار می‌رود درباره شرایط زیست‌محیطی استان خوزستان اعلام خطر داشته باشیم و  بگوییم که در شرایط خوبی قرار نداریم. ورود زه آب و فاضلاب و درنتیجه افزایش شوری آب رودخانه کارون به واسطه سد گتوند متأسفانه مشکلات زیادی را برای استان ایجاد کرده است. همچنین فاضلاب‌های شهری نیز در افزایش ای سی و کاهش کیفیت آب رودخانه کارون تأثیر بسیاری داشته اند.

کاشفی پور بیان کرد: در حال حاضر باید به دنبال این مسئله باشیم که تمامی کارخانه‌هایی که فاضلاب‌های خود را به رودخانه وارد می‌کنند، حتماً فاضلاب‌ها را تصفیه و باز چرخانی نمایند. در این زمینه طرح تحقیقاتی ارزیابی کیفیت خروجی فاضلاب کارخانه‌های محدوده شهر اهواز در حال اجرا است و نتایج حاصله به این کارخانه‌ها اطلاع داده می‌شود.

حل مشکل ریز گردها به زمان و اعتبارات کافی نیاز دارد

وی تصریح کرد: یکی از مشکلات دیگر استان در حوزه محیط‌زیست مسئله ریز گردها با منبع داخلی و خارجی است که بخشی از آن به سوء مدیریت سالیان دراز بازمی‌گردد.

عضو هیئت‌علمی دانشکده مهندسی علوم آب اضافه کرد: این مسئله در سال‌های اخیر و با توجه به تشدید خشک‌سالی‌ها مردم استان را با مشکلات بسیاری روبرو کرده است و دامنه آن تا استان های دیگر نیز کشیده شده است.

کاشفی پور گفت: حل مشکل ریز گردها در بخش کشاورزی به زمان و اعتبارات کافی نیاز دارد؛ هرچند در بخش مالچ پاشی پروژه با سرعت بیشتری نسبت به گذشته در حال انجام است .

وی اظهار کرد: در این خصوص کارهای خوبی نیز انجام شده است هرچند به دلیل عجله اشتباهاتی نیز مانند ساخت کانال انتقال آب به کانون‌های ریز گرد صورت گرفته و اگر مشورت‌ بیشتری خصوصا با اعضای هیات علمی می‌شد شاید مسئولان امر می‌توانستند در این رابطه عملکرد بهتری داشته باشند.

این عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره به اینکه در مجموع بیش از 40 هزار هکتار کانون ریز گرد در جنوب شرق اهواز شناسایی‌شده است تصریح کرد: در سال‌های اخیر منابع طبیعی طرح‌های خوبی را اجرایی کرده و توانسته با کاشت درختان شور پسند و مقاوم در مقابل خشکی، بخشی از این اراضی را پوشش دهد. همچنین مالچ پاشی یکی دیگر از طرح‌هایی است که اجراشده اما این پروژه‌ها برای رسیدن به نتایج موردنظر به زمان نیاز دارند.

کاشفی پور درباره سوزاندن اراضی نیشکر نیز گفت: نیاز است در این زمینه نظارت‌های جدی صورت گیرد؛ شاید انجام طرح‌های علمی‌تر برای نیشکر هزینه‌هایی را در برداشته باشد اما با نظارت‌های لازم باید از خسارت‌های بیشتر به محیط‌زیست جلوگیری کرد. 

سوختن گازهای فلر

وی اظهار کرد: خوشبختانه در زمینه جمع‌آوری گازهای همراه با نفت طرح‌های ضربتی در حال اجرا است تا بتوان از سوختن این گازها جلوگیری کرد.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید چمران اهواز بیان کرد: این طرح‌ها تاکنون در دو تا سه ایستگاه اجرایی شده هرچند ادامه کار به سرمایه‌گذاری و زمان نیاز دارد تا بتوان گازهای جمع‌آوری‌شده را بار دیگر برای استفاده، تبدیل کرد.

صرف 90درصد آب استان در بخش کشاورزی

کاشفی پور بابیان اینکه مشکل خشک‌سالی در بیشتر استان‌های کشور وجود دارد، اظهار کرد: در سال‌های اخیر بارندگی و آورد رودخانه‌ها کاهش‌ بسیاری یافته است  و اصلی‌ترین راه برای مقابله با این مسئله مدیریت منابع آب است.

وی گفت: در حال حاضر با توجه به پتانسیل کشاورزی استان 90 درصد آب استان در این بخش صرف می‌شود؛ با وجود دو میلیون هکتار اراضی کشاورزی که یک‌میلیون هکتار آن کشت می‌شود و طرح 550 هزار هکتاری مقام معظم رهبری که زیرساخت‌های آن شامل زه‌کشی‌های و ... در حال انجام است، اگر بتوانیم در مصرف آب صرفه‌جویی کرده و بر منابع آبی نیز مدیریت داشته باشیم، می‌توان بخشی از مشکلات را حل کرد.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید چمران اهواز افزود: متوسط راندمان آبیاری در کل کشور 30 تا 40 درصد است که این میزان بسیار کم است. با توجه به اینکه سرمایه‌گذاری در بخش سیستم‌های تحت فشار مانند آبیاری بارانی یا قطره‌ای یا آبیاری که مناسب استان باشد، نیازمند اعتبارات بسیار زیادی است، دولت باید در این زمینه به مردم کمک کند که در این خصوص نیز اقداماتی صورت گرفته است.

وی ادامه داد: زمانی که ای سی آب زیاد شود نیاز آبی برای آب شویی نیز بیشتر می‌شود و نیاز آبی برای شستن خاک نیز افزایش می‌یابد.

مخالفت با انتقال آب برای مصارف کشاورزی

این کارشناس حوزه علوم آب اذعان کرد: یکی از مشکلاتی حال حاضر استان خوزستان که به توجه ویژه‌ای نیاز دارد، مسئله انتقال آب از سر شاخه‌های رودخانه کارون است. این طرح‌ها سال‌ها است که اجرای می‌شود و موافقان و مخالفانی نیز دارد.

کاشفی پور اظهار کرد: در این زمینه باید تجربه کشورهای دیگر را مورد ارزیابی قرار دهیم. یکی از این کشورها روسیه است که در طرح انتقال آب شکست بزرگی خورد؛ در استان خوزستان هیچ‌گاه با انتقال آب برای تأمین کمبود آب آشامیدنی و در بخشی نیز صنعت مخالفتی نشده است که این میزان کمبود آب نیز حداکثر 10 تا 15 درصد نیاز آبی استان‌های مقصد است.

وی عنوان کرد: در طرح‌های انتقال آب بیان‌شده که این طرح‌ها برای تأمین کمبود آب آشامیدنی یا صنعت قابل تأمین است یعنی در حال حاضر منابع آبی لازم در استانهای مقصد برای مصرف وجود دارد و کمبود نیاز در بخش شرب و یا صنعت  تأمین شود؛ اما اینکه آب انتقال‌یافته صرف مصارف کشاورزی شود این مسئله به هیچ‌وجه توجیه ندارد زیرا استان خوزستان در بخش کشاورزی رتبه نخست کشور را دارد و از هر منطقه‌ای برای این امر مستعدتر است.

عضو هیئت‌علمی دانشکده مهندسی علوم آب بیان کرد: معتقدم انتقال آب برای مصارف کشاورزی موجب نابودی مناطق پایین‌دست و افزایش توقعات در بالادست می‌شود. وقتی آب موردنیاز برای کشاورزی تأمین و اراضی افزایش یافت، کشت باغی نیز انجام می‌شود و باید آب موردنیاز آن تأمین شود و ممکن است با شرایطی مواجه شویم که هم کشاورزی استان مبدأ انتقال آب و هم استان مقصد نابود شود.

کاشفی پور اضافه کرد: اگر این انتقال صورت گیرد بهترین آب باکیفیت بالا از سرچشمه‌ها انتقال داده می‌شود و موجب کاهش کیفیت در پایین‌دست می‌گردد. از سوی دیگر موجب کاهش تولید انرژی برق آبی می‌شود؛ وقتی آبی را از سرچشمه‌ها به شهری انتقال دهیم که 1500 متر نسبت به سطح دریا اختلاف ارتفاع دارد نسبت به خوزستان با 15 متر اختلاف نسبت به سطح دریا، حدودا 1500 متر انرژی را از دست می‌دهیم. در شرایط خشک‌سالی انتقال آب از سر شاخه‌های کارون مشکلات استان خوزستان را چندین برابر خواهد کرد.

سدسازی‌های بی‌رویه در کشور

وی با اشاره به اینکه ایجاد سد برای نگهداری آب ازجمله طرح‌های مؤثر است تاکید کرد: اما سدسازی‌های بی‌رویه می‌تواند بر مسائل زیست‌محیطی و کیفیت و کمیت آب تأثیرگذار باشد.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید چمران اهواز اظهار کرد: به‌عنوان‌مثال سد سیمره در استان ایلام بر روی یکی از جریان‌های آبی رودخانه کرخه ساخته‌شده است. از سوی دیگر یکی از اهداف ساخت سد کرخه تأمین منابع آب و تغذیه آب‌های زیرزمینی بود که با ساخت سد سیمره در بالادست مقدار آب ورودی به سد کرخه کم می گردد و برای همین این سد با مشکل کم آبی مواجه شده و هیچ‌وقت ذخیره آن تأمین نشده است.

کاشفی پور با تاکید بر اینکه این مسئله توقعات کشاورزان بالادست را که کشت آن‌ها به صورت دیم بوده را نیز افزایش داده است افزود: اگر تاکنون گندم را به صورت دیم با برداشت حدود سه تن در هکتار کشت می‌شد اکنون برای افزایش یک تن بیشتر به آب نیاز است که باید در هر شرایطی تأمین شود.

*تالاب‌ها در استان خوزستان

وی درباره وضعیت تالاب‌های استان خوزستان نیز اظهار کرد: در استان خوزستان دو تالاب شادگان و هورالعظیم منابع اقتصادی مهمی برای مردم منطقه هستند اما به واسطه اجرای طرح‌های صنعتی صدمات جبران‌ناپذیری به این تالاب‌ها خصوصاً تالاب هورالعظیم واردشده است.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید چمران اهواز، گفت: در سال‌های اخیر با فشارهای وارده از سوی مردم، انجمن‌های مردم نهاد و دولت به مدیران این پروژه بخش‌هایی از تالاب هورالعظیم آبگیری شد. اما خشک بودن زمین‌های این تالاب طی سال‌ها موجب شده نمک فراوانی سطح زمین را فراگرفته و زمین را غیرقابل کشت می‌کند و با وزش کوچک‌ترین باد این نمک‌ها در هوا پراکنده می‌شود که مشکلات بسیاری را برای سلامت انسان ایجاد می‌کند.

جذب اعتبارات از سوی استانداری خوزستان برای حل مشکلات زیست‌محیطی

کاشفی پور اظهار کرد: خوشبختانه در دو سال گذشته استانداری خوزستان اعتبارات خوبی را برای حل مشکلات زیست‌محیطی خوزستان جذب کرده است که امیدواریم شرایطی ایجاد شود تا بتوانیم مانند بسیاری از کشورهای دیگر در کنار کارهای صنعتی و رونق کارخانه‌ها از محیط‌زیستمان نیز با حضور دستگاه‌های نظارتی حفاظت کنیم.

وی در پایان با اشاره به اینکه فعالیت‌های محیطی خصوصاً در حوزه ریز گردها و در بخش کشاورزی در بازه زمانی کوتاه مدت قابل‌اجرا نیست، تاکید کرد: اگر مشارکت مردمی در این بخش فعال شود بسیار مؤثرتر خواهد بود. امیدواریم در بخش زیست‌محیطی توجه بیشتری به استان خوزستان شود زیرا ظرفیت‌های فراوانی در این استان وجود دارد که هر کدام می‌توانند درروند توسعه استان و کشور مؤثر باشد.

 

آدرس کوتاه :